Recenzja książki Theo Aronsona „Zwaśnieni Monarchowie. Europejskie trony w przeddzień katastrofy 1914 roku”

Publikacji poświęconych I wojnie światowej, a w szczególności działaniom wojennym i dyplomacji w latach 1914 – 1918 roku nie brakuje na rynku wydawniczym. W przypadku publikacji „Zwaśnieni Monarchowie. Europejskie trony w przeddzień katastrofy 1914 roku” mamy do czynienia z historią dwunastu monarchów europejskich oraz ich krajów w przededniu jednej z największych katastrof w dziejach ludzkości – I wojny światowej. Konflikt ten przyczynił się do upadku największych monarchii na Starym Kontynencie, a mianowicie: Romanowów, Habsburgów oraz Hohonzollernów, ale także wyniszczenia wielu państw europejskich, w tym również zwycięzców. Co ważne, jak podkreśla autor książki dzięki kontaktom z wieloma osobistościami, w tym przede wszystkim Elżbiecie, królowej matce, mógł poznać historię i nieznane dotąd fakty z życia wielu koronowanych głów Europy. Ponadto publikacja wielu dokumentów z Royal Archives również wspomogło publikację brytyjskiego pisarza. W ten sposób powstała wyjątkowa publikacja, która podejmuje wiele interesujących wątków z życia oraz panowania największych dworów europejskich, jak również państw, gdzie koronowany głowy miały tylko iluzoryczny wpływ na bieżące sprawy w państwie.

Istotnym punktem książki, który podkreśla Aronson jest fakt, że w 1910 roku Europa była krajem królów i książąt. Osiem lat później, w 1918 roku wielu z nich zostało obalonych, a był wśród nich również monarcha, który zmianę władzy przepłacił życiem. Mowa oczywiście o Mikołaju II Romanowie, ostatnim carze Rosji, który razem ze swoją rodziną został na rozkaz bolszewików zamordowany w 1918 roku. Co ważne także, za jedną z przyczyn wybuchu I wojny światowej uważa się wydarzenia z 28 czerwca 1914 roku, czyli zamach na następcę tronu Austro-Węgier arcyksięcia Franciszka Ferdynanda Habsburga. Brytyjski pisarz ukazując europejskie dwory i ich przedstawicieli stara się pokazać, że niezależnie od stopnia sprawowania przez nich władzy w swoim państwie, uznawani byli za przedstawicieli narodu, uosobieniem państwa, a także symbolem kontynuacji jego tradycji.

Czytaj dalej

Recenzja książki Leslie Bensona „Jugosławia. Historia w zarysie”

image description„Potrzebny był rozpad dwóch wielkich imperiów, aby w 1918 roku mogło wreszcie dojść do powstania Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców – nowego państwa utworzonego z ziem leżących na granicy dominiów Turków osmańskich i Habsburgów”

Tak właśnie rodziło się nowe państwo na Bałkanach, które zjednoczyło kilka narodów i trwało aż do początku lat dziewięćdziesiątych XX wieku, kiedy to krwawa wojna domowa spowodowała całkowity rozpad Jugosławii. Brytyjski historyk w dziesięciu rozdziałach spróbował, jak samym tytuł książki wskazuje, w zarysie przedstawić dzieje tego bałkańskiego państwa, rozpoczynając jego opis od najważniejszych faktów historycznych z XIX wieku i rodzących się wówczas idei zjednoczeniowych, które odżyły na początku XX stulecia.

I wojna światowa i klęska Państw Centralnych oraz rozpad carskiej Rosji i Imperium Osmańskiego umożliwiły zjednoczenie państw bałkańskich. Próbowała dokonać tego Serbia jeszcze przed wybuchem Wielkiej Wojny, jednak rozbita później przez połączone wojska Austrii, Niemiec i Bułgarii nie była nawet brana pod uwagę, kiedy w kwietniu 1915 roku podpisywano tajny układ londyński przyznający Serbii oraz Bośni i Hercegowinie część południowej Dalmacji. Mimo to okres I wojny światowej dla zjednoczenia ziem bałkańskich miał największe znaczenie. Utworzone Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców, przemianowane w 1929 roku na Królestwo Jugosławii miało w okresie międzywojennym burzliwą historię. Upadek autorytetu władzy królewskiej, kupczenie urzędów, morderstwa polityczne, ograniczanie wolności obywatelskich i wreszcie próba wprowadzenia rządów autorytarnych przez króla Aleksandra I. Tak wygląda opisana przez autora historia dwudziestu lat nowego państwa, którego dzieje diametralnie zmieniły się po ataku Niemiec i okupacji Jugosławii.

Tej kwestii oraz losom przywódcy antyfaszystowskiego ruchu oporu Josipowi Broz Tito autor poświęcił kolejny rozdział swojej książki. Okupacja niemiecka, nacjonalizm narodów bałkańskich, współpraca z III Rzeszą Niemiecką, czystki etniczne oraz stosunki Tito-Stalin. To najważniejsze kwestie jakie poruszył w tej części pracy brytyjski historyk Leslie Benson.

Powojenna historia Jugosławii to przede wszystkim historia jej przywódcy – Josefa Broz Tity. Można powiedzieć, że dopóki on żył, Jugosławia trwała w swoim kształcie terytorialnym. Śmierć Tity w 1980 roku była zapewne jedną z najważniejszym cezur w historii Jugosławii, która już w następnym dziesięcioleciu uległa rozpadowi w wyniku wojny domowej. O przyczynach upadku Jugosławii tak pisze autor publikacji:

„Pierwszą Jugosławię zniszczyła II wojna światowa. Druga Jugosławia umierała powoli, wraz ze stopniowym słabnięciem ostatniego wielkiego europejskiego imperium, ZSRR. Gdy epoka Gorbaczowa dobiegła końca, zachodnie rządy nie musiały już troszczyć się o utrzymywanie specjalnych stosunków z Belgradem”

Rosnące z każdym dniem nastroje nacjonalistyczne i ekstremistyczne, dążenie do niepodległości przez zamieszkujące Jugosławię narody musiała w końcu doprowadzić do rozpadu tego państwa. Nie stało się to jednak na drodze pokojowej, lecz ogarnięta waśniami Jugosławia, zamieszkana przez narody wyznające różne religie, stała się obszarem, gdzie doszło do najbardziej krwawego i kosztownego konfliktu zbrojnego na świecie od czasu zakończenia II wojny światowej. Brytyjski historyk stara się pokrótce omówić przyczyny tego konfliktu, przerodzonego w wojnę, podział Jugosławii na kilka państw i towarzyszące wojnie zbrodnie przeciwko ludzkości, zwłaszcza w Bośni i Hercegowinie. Autor podjął także temat Kosowa, którego oderwania od Serbii do dziś rząd w Belgradzie nie uznał.

Publikacja Leslie Bensona to zwięzłe kompendium dziejów Jugosławii. Począwszy od powstania tego bałkańskiego państwa, autor stara się ukazać jego losy na przestrzeni ponad 70. lat, do jego upadku w latach dziewięćdziesiątych XX wieku. Książka ta pozwala zrozumieć trudną sytuację na Bałkanach i trwające tam przez lata, choć częściowo ukryte, spory narodowe, które doprowadziły w końcu do krwawej wojny. Polecam publikację Bensona nie tylko historykom, ale także miłośnikom Bałkanów oraz każdemu kto interesuje się polityczną sytuację w tym rejonie Europy.

Leslie Benson – brytyjski historyk o zainteresowaniach politologicznych i socjologicznych, profesor Univeristy College w Northampton.

Autor: Leslie Benson;
Tytuł: „Jugosławia. Historia w zarysie”;
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego;
Miejsce i rok wydania: Kraków 2011;
Liczba stron: 311;
Cena: 36,71
Więcej tutaj

Szczególnie Polecam!!!

Tomasz Sanecki;
Bytom, 6 października 2014 r.