Recenzja książki pod redakcją Philipa Cooke`a i Bena H. Shepherda „Ruch Oporu w Europie 1939 – 1945”

8115II wojna światowa to nie tylko wielkie operacje militarne, bitwy, a także zmieniająca się technika wojenna i powstające nowe rodzaje broni. To także potężny ruch oporu, który narodził się w podbitych przez nazistowskie Niemcy Europie. Największą organizacją podziemną, która prowadziła wojnę z okupantem była oczywiście Armia Krajowa, która stworzyła podziemne państwo skutecznie walczące z nazistowskim zaborcą. Jednak w książce dwóch brytyjskich historyków został uwzględniony nie tylko ruch oporu w okupowanej Polsce, ale także w kilku innych państwach. Philip Cooke i Ben H. Shepherd podejmując temat walki przeciwko niemieckiemu okupantowi starają się nie tylko przybliżyć tą walkę w poszczególnych krajach, ale pokazać, że ruch oporu był czymś więcej niż tylko czwartym rodzajem sił zbrojnych (po wojskach lądowych, marynarce wojennej i lotnictwie). Autorzy próbują dowieść, że ruch oporu rozwinął się w drugi konflikt, równolegle toczony z nazistowskimi Niemcami, które oprócz otwartej walki na Wschodzie i Zachodzie, musiały także zmierzyć się z podziemnymi organizacjami, dającymi swe znaki na tyłach.

Publikacja została podzielona na 11 rozdziałów, w których omówione zostały poszczególne kraje i regiony, gdzie utworzony został ruch oporu. Wśród wymienionych są: Belgia, Czechy, Francja, Grecja, Włochy, Holandia, Polska, Skandynawia, Związek Radziecki i Jugosławia. Najpierw, zanim jednak poszczególni autorzy przeszli do omówienia działań partyzanckich, w rozdziale „Piąta kolumna, czwarty rodzaj sił zbrojnych, trzecie zadanie czy drugi konflikt?” Evan Mawdsley pokazuje, jaki wpływ i znaczenie dla toczącej się wojny w Europie miał ruch partyzancki. Najpierw jednak Mawdsley próbuje uwidocznić czytelnikowi, że wraz z sukcesami Wehrmachtu w Europie sytuacja Wielkiej Brytanii – jednego ze zwycięzców II wojny światowej, w 1940 roku wyglądała katastrofalnie, pisząc:

„Patrząc z perspektywy zwycięstwa aliantów w 1945 roku trudno sobie nawet wyobrazić, jak rozpaczliwie wyglądała sytuacja Wielkiej Brytanii pięć lat wcześniej, czyli latem 1940 roku. Francja upadła, Włochy przyłączyły się do wojny, zagrażając brytyjskiej pozycji w rejonie Morza Śródziemnego. Nieuchronnie wydawały się bombardowania samej Wielkiej Brytanii, a nawet inwazja na nią”

Czytaj dalej

Recenzja książki Leslie Bensona „Jugosławia. Historia w zarysie”

image description„Potrzebny był rozpad dwóch wielkich imperiów, aby w 1918 roku mogło wreszcie dojść do powstania Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców – nowego państwa utworzonego z ziem leżących na granicy dominiów Turków osmańskich i Habsburgów”

Tak właśnie rodziło się nowe państwo na Bałkanach, które zjednoczyło kilka narodów i trwało aż do początku lat dziewięćdziesiątych XX wieku, kiedy to krwawa wojna domowa spowodowała całkowity rozpad Jugosławii. Brytyjski historyk w dziesięciu rozdziałach spróbował, jak samym tytuł książki wskazuje, w zarysie przedstawić dzieje tego bałkańskiego państwa, rozpoczynając jego opis od najważniejszych faktów historycznych z XIX wieku i rodzących się wówczas idei zjednoczeniowych, które odżyły na początku XX stulecia.

I wojna światowa i klęska Państw Centralnych oraz rozpad carskiej Rosji i Imperium Osmańskiego umożliwiły zjednoczenie państw bałkańskich. Próbowała dokonać tego Serbia jeszcze przed wybuchem Wielkiej Wojny, jednak rozbita później przez połączone wojska Austrii, Niemiec i Bułgarii nie była nawet brana pod uwagę, kiedy w kwietniu 1915 roku podpisywano tajny układ londyński przyznający Serbii oraz Bośni i Hercegowinie część południowej Dalmacji. Mimo to okres I wojny światowej dla zjednoczenia ziem bałkańskich miał największe znaczenie. Utworzone Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców, przemianowane w 1929 roku na Królestwo Jugosławii miało w okresie międzywojennym burzliwą historię. Upadek autorytetu władzy królewskiej, kupczenie urzędów, morderstwa polityczne, ograniczanie wolności obywatelskich i wreszcie próba wprowadzenia rządów autorytarnych przez króla Aleksandra I. Tak wygląda opisana przez autora historia dwudziestu lat nowego państwa, którego dzieje diametralnie zmieniły się po ataku Niemiec i okupacji Jugosławii.

Tej kwestii oraz losom przywódcy antyfaszystowskiego ruchu oporu Josipowi Broz Tito autor poświęcił kolejny rozdział swojej książki. Okupacja niemiecka, nacjonalizm narodów bałkańskich, współpraca z III Rzeszą Niemiecką, czystki etniczne oraz stosunki Tito-Stalin. To najważniejsze kwestie jakie poruszył w tej części pracy brytyjski historyk Leslie Benson.

Powojenna historia Jugosławii to przede wszystkim historia jej przywódcy – Josefa Broz Tity. Można powiedzieć, że dopóki on żył, Jugosławia trwała w swoim kształcie terytorialnym. Śmierć Tity w 1980 roku była zapewne jedną z najważniejszym cezur w historii Jugosławii, która już w następnym dziesięcioleciu uległa rozpadowi w wyniku wojny domowej. O przyczynach upadku Jugosławii tak pisze autor publikacji:

„Pierwszą Jugosławię zniszczyła II wojna światowa. Druga Jugosławia umierała powoli, wraz ze stopniowym słabnięciem ostatniego wielkiego europejskiego imperium, ZSRR. Gdy epoka Gorbaczowa dobiegła końca, zachodnie rządy nie musiały już troszczyć się o utrzymywanie specjalnych stosunków z Belgradem”

Rosnące z każdym dniem nastroje nacjonalistyczne i ekstremistyczne, dążenie do niepodległości przez zamieszkujące Jugosławię narody musiała w końcu doprowadzić do rozpadu tego państwa. Nie stało się to jednak na drodze pokojowej, lecz ogarnięta waśniami Jugosławia, zamieszkana przez narody wyznające różne religie, stała się obszarem, gdzie doszło do najbardziej krwawego i kosztownego konfliktu zbrojnego na świecie od czasu zakończenia II wojny światowej. Brytyjski historyk stara się pokrótce omówić przyczyny tego konfliktu, przerodzonego w wojnę, podział Jugosławii na kilka państw i towarzyszące wojnie zbrodnie przeciwko ludzkości, zwłaszcza w Bośni i Hercegowinie. Autor podjął także temat Kosowa, którego oderwania od Serbii do dziś rząd w Belgradzie nie uznał.

Publikacja Leslie Bensona to zwięzłe kompendium dziejów Jugosławii. Począwszy od powstania tego bałkańskiego państwa, autor stara się ukazać jego losy na przestrzeni ponad 70. lat, do jego upadku w latach dziewięćdziesiątych XX wieku. Książka ta pozwala zrozumieć trudną sytuację na Bałkanach i trwające tam przez lata, choć częściowo ukryte, spory narodowe, które doprowadziły w końcu do krwawej wojny. Polecam publikację Bensona nie tylko historykom, ale także miłośnikom Bałkanów oraz każdemu kto interesuje się polityczną sytuację w tym rejonie Europy.

Leslie Benson – brytyjski historyk o zainteresowaniach politologicznych i socjologicznych, profesor Univeristy College w Northampton.

Autor: Leslie Benson;
Tytuł: „Jugosławia. Historia w zarysie”;
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego;
Miejsce i rok wydania: Kraków 2011;
Liczba stron: 311;
Cena: 36,71
Więcej tutaj

Szczególnie Polecam!!!

Tomasz Sanecki;
Bytom, 6 października 2014 r.