Recenzja książki Theo Aronsona „Zwaśnieni Monarchowie. Europejskie trony w przeddzień katastrofy 1914 roku”

Publikacji poświęconych I wojnie światowej, a w szczególności działaniom wojennym i dyplomacji w latach 1914 – 1918 roku nie brakuje na rynku wydawniczym. W przypadku publikacji „Zwaśnieni Monarchowie. Europejskie trony w przeddzień katastrofy 1914 roku” mamy do czynienia z historią dwunastu monarchów europejskich oraz ich krajów w przededniu jednej z największych katastrof w dziejach ludzkości – I wojny światowej. Konflikt ten przyczynił się do upadku największych monarchii na Starym Kontynencie, a mianowicie: Romanowów, Habsburgów oraz Hohonzollernów, ale także wyniszczenia wielu państw europejskich, w tym również zwycięzców. Co ważne, jak podkreśla autor książki dzięki kontaktom z wieloma osobistościami, w tym przede wszystkim Elżbiecie, królowej matce, mógł poznać historię i nieznane dotąd fakty z życia wielu koronowanych głów Europy. Ponadto publikacja wielu dokumentów z Royal Archives również wspomogło publikację brytyjskiego pisarza. W ten sposób powstała wyjątkowa publikacja, która podejmuje wiele interesujących wątków z życia oraz panowania największych dworów europejskich, jak również państw, gdzie koronowany głowy miały tylko iluzoryczny wpływ na bieżące sprawy w państwie.

Istotnym punktem książki, który podkreśla Aronson jest fakt, że w 1910 roku Europa była krajem królów i książąt. Osiem lat później, w 1918 roku wielu z nich zostało obalonych, a był wśród nich również monarcha, który zmianę władzy przepłacił życiem. Mowa oczywiście o Mikołaju II Romanowie, ostatnim carze Rosji, który razem ze swoją rodziną został na rozkaz bolszewików zamordowany w 1918 roku. Co ważne także, za jedną z przyczyn wybuchu I wojny światowej uważa się wydarzenia z 28 czerwca 1914 roku, czyli zamach na następcę tronu Austro-Węgier arcyksięcia Franciszka Ferdynanda Habsburga. Brytyjski pisarz ukazując europejskie dwory i ich przedstawicieli stara się pokazać, że niezależnie od stopnia sprawowania przez nich władzy w swoim państwie, uznawani byli za przedstawicieli narodu, uosobieniem państwa, a także symbolem kontynuacji jego tradycji.

Czytaj dalej

Recenzja książki pod redakcją Philipa Cooke`a i Bena H. Shepherda „Ruch Oporu w Europie 1939 – 1945”

8115II wojna światowa to nie tylko wielkie operacje militarne, bitwy, a także zmieniająca się technika wojenna i powstające nowe rodzaje broni. To także potężny ruch oporu, który narodził się w podbitych przez nazistowskie Niemcy Europie. Największą organizacją podziemną, która prowadziła wojnę z okupantem była oczywiście Armia Krajowa, która stworzyła podziemne państwo skutecznie walczące z nazistowskim zaborcą. Jednak w książce dwóch brytyjskich historyków został uwzględniony nie tylko ruch oporu w okupowanej Polsce, ale także w kilku innych państwach. Philip Cooke i Ben H. Shepherd podejmując temat walki przeciwko niemieckiemu okupantowi starają się nie tylko przybliżyć tą walkę w poszczególnych krajach, ale pokazać, że ruch oporu był czymś więcej niż tylko czwartym rodzajem sił zbrojnych (po wojskach lądowych, marynarce wojennej i lotnictwie). Autorzy próbują dowieść, że ruch oporu rozwinął się w drugi konflikt, równolegle toczony z nazistowskimi Niemcami, które oprócz otwartej walki na Wschodzie i Zachodzie, musiały także zmierzyć się z podziemnymi organizacjami, dającymi swe znaki na tyłach.

Publikacja została podzielona na 11 rozdziałów, w których omówione zostały poszczególne kraje i regiony, gdzie utworzony został ruch oporu. Wśród wymienionych są: Belgia, Czechy, Francja, Grecja, Włochy, Holandia, Polska, Skandynawia, Związek Radziecki i Jugosławia. Najpierw, zanim jednak poszczególni autorzy przeszli do omówienia działań partyzanckich, w rozdziale „Piąta kolumna, czwarty rodzaj sił zbrojnych, trzecie zadanie czy drugi konflikt?” Evan Mawdsley pokazuje, jaki wpływ i znaczenie dla toczącej się wojny w Europie miał ruch partyzancki. Najpierw jednak Mawdsley próbuje uwidocznić czytelnikowi, że wraz z sukcesami Wehrmachtu w Europie sytuacja Wielkiej Brytanii – jednego ze zwycięzców II wojny światowej, w 1940 roku wyglądała katastrofalnie, pisząc:

„Patrząc z perspektywy zwycięstwa aliantów w 1945 roku trudno sobie nawet wyobrazić, jak rozpaczliwie wyglądała sytuacja Wielkiej Brytanii pięć lat wcześniej, czyli latem 1940 roku. Francja upadła, Włochy przyłączyły się do wojny, zagrażając brytyjskiej pozycji w rejonie Morza Śródziemnego. Nieuchronnie wydawały się bombardowania samej Wielkiej Brytanii, a nawet inwazja na nią”

Czytaj dalej

Recenzja książki Calluma MacDonalda „Kreta 1941”

Kreta 1941„Bitwa o Kretę wyróżnia kilka istotnych cech. Była to pierwsza w historii inwazja dokonana z powietrza. Ten nowy sposób ataku powietrznego opracował generał Kurt Student, twórca niemieckich wojsk spadochronowych, korzystając przy tym z rosyjskich doświadczeń z lat trzydziestych”

Tak we wstępie o bitwie o Kretę w 1941 roku pisze Callum MacDonald. Brytyjski historyk stworzył rewelacyjną publikację poświęconą jednemu z najważniejszych i przełomowych podczas II wojnie światowej wydarzeniu. Mowa oczywiście o operacji „Merkury”, a więc desancie wojsk niemieckich na Krecie. Po pierwsze było to uderzenie na wyspę, która miała strategiczne znaczenie ze względu na swe centralne położenie we wschodnim basenie Morza Śródziemnego. Pod drugie po raz pierwszy w historii wojen inwazję dokonano z powietrza, wykorzystując wojska powietrznodesantowe, które mimo poważnych strat utrzymały kluczowe pozycje i zdobyły wyspę, tak ważną zarówno dla Niemców, jak i Brytyjczyków.

Czytaj dalej

Recenzja książki Zygmunta Kubiaka „Dzieje Greków i Rzymian”

Kubiak_DziejeGrekowiRzymian500pxGrecja i Rzym. Dzisiaj średniej wielkości państwa Europy, jeszcze kilka tysięcy lat temu odgrywały główną rolę w ówczesnym świecie. Ich granice obejmowały tereny, o których późniejsi władcy mogli tylko pomarzyć. Pod rządami cezarów znalazła się niemal cała Europa, część Azji i Afryki. Jak doszły do swojej potęgi Grecja i Rzym i w jaki sposób ją utraciły. Na te pytania w pasjonujący sposób próbuje odpowiedzieć jeden z najwybitniejszych znawców świata antycznego – Zygmunt Kubiak.

Swoją podróż do przeszłości autor rozpoczyna przypominając czytelnikowi skąd wywodzi się człowiek pisząc:

„Badając przeszłość. Antropologowie, jak sądzą, dostrzegają wyłonienie się, może czterdzieści tysięcy lat temu, istoty ludzkiej określanej mianem homo sapiens”

Kubiak ze szczegółami wprowadza nas w świat dawnych dziejów. Historia człowieka w neolicie, pierwsze miasta-państwa w Mezopotamii, początki Egiptu, jego rozrastająca się potęga i nieoczekiwany upadek. Autor przypomina nam o rządzących dynastiach w Egipcie, ich polityce wewnętrznej i zagranicznej, odwoływania się do bóstw, a także do fenomenu cywilizacji egipskiej i tego co pozostawiła, pisząc:

„Chyba nigdzie indziej na ziemi nie odczuwa się tego tak przemożnie, trwałości budowli, które wzniesiono po to, by trwały. I to się udało…”

Niewątpliwie publikacja Kubiaka jest zupełnie inna niż podręczniki, opisujące suche fakty. Jest niczym zaproszenie do podróży w czasie do korzeni naszej kultury i historii rodzaju ludzkiego, jego wzlotów i upadków. W kolejnych rozdziałach autor poszedł jeszcze dalej. Opisując świat grecki i rzymski Zygmunt Kubiak opiera się nie tylko na wiedzy historycznej, ale również – co jest bardzo ważne i istotne dla pracy – odwołuje się do największych filozofów, pisarzy i twórców tamtego świata – Homera, Hezjoda, Juliusza Cezara, Marka Aureliusza czy wielu innych wybitnych osobistości.

W dalszej części pracy Kubiak skupia się głównie na dziejach Grecji i Rzymu. W jaki sposób Grecy doszli do doskonałości, jak udało się im stworzyć państwo, nie zachwiane – mimo konfliktów – i trwające przez wieki. Postacie takie jak Filip Macedoński, Aleksander Wielki, Perykles, czy Militiades każdemu z nas są znane. To oni tworzyli potęgę Grecji. Kim byli, w jaki sposób zapisali się w historii Grecji i świata, czego dokonali? Na pytanie znajdziemy odpowiedź w książce Kubiaka.

Ogromną zaletą pracy jest także odwoływanie się przez autora do tekstów antycznych oraz liczne komentarze, wyjaśniające najbardziej zawiłe problemy historyczne. Zygmunt Kubiak krok po kroku próbuje odtworzyć najmniejsze szczegóły z dziejów Grecji i Rzymu. Z książki zaczerpniemy wiedzę o wszystkich najważniejszych wydarzeniach w dziejach dwóch ówczesnych, światowych potęg. Bitwy, dowódcy, kampanie wojenne, ale także życie wewnętrzne, sprawy polityczne i polityka zagraniczna. Książka jest niczym podręcznik, ale z drugiej strony jej forma, jaką autor zaprezentował czytelnikowi, zupełnie nie pasuje do tego typu publikacji.

Kubiak opisując dzieje jednego państwa, tj. Grecji potrafi świetnie przejść do opisu kolejnego mocarstwa, które na setki lat zmieniło obraz ówczesnego świata. Mowa tutaj oczywiście o Rzymie, jego początkach, potędze i upadkowi, który dał początek nowym państwom w Europie. Podobnie jak dzieje Grecji, tak samo opisuje autor książki historię Rzymu. Począwszy od Republiki Rzymskiej, poprzez Cesarstwo i jego podział Zygmunt Kubiak ukazuje nam jak zmieniało się państwo, które do dziś stawiane jest za wzór ideału. Tutaj również autor przypomina nam najważniejsze postacie z dziejów Rzymu, między innymi: Juliusza Cezara, Pompejusza, Nerona, Marka Aureliusza, Klaudiusza, Konstantyna I Wielkiego czy Dioklecjana.

Co ważne oprócz historii starożytnej, dziejów Mezopotamii, Egiptu, Grecji i Rzymu autor wielokrotnie odwołuje się do najwybitniejszych liryków greckich, twórców dramatu, poetów, dziejopisarzy i filozofów. Dzięki temu czytelnik styka się nie tylko z historią, ale również literaturą i filozofią. To świadczy o kunszcie pisarskim Zygmunta Kubiaka, który poprzez publikację „Dzieje Greków i Rzymian” zstępuje w przeszłość, w głąb cywilizacji europejskiej, żeby szukać sensu współczesnych wydarzeń, tego, czym obecnie żyjemy, pisząc w zakończeniu:

„Wielkie ułomności Europy są ułomnościami człowieczeństwa, ludzkiej historii. Wspaniała osobliwość tradycji zachodniej polega na tym, że ona widzi swoje skazy ostrzej niż jakakolwiek inna cywilizacja. I, jak ufamy, ona się nigdy z tymi skazami nie pogodzi”

Zygmunt Kubiak – (1929-2004), pisarz, eseista, tłumacz, propagator kultury antycznej, profesor Uniwersytetu Warszawskiego. Twórca tak wybitnych dzieł, jak: Mitologia Greków i Rzymian, Literatury Greków i Rzymian czy Brewiarz Europejczyka. Przełożył między innymi: Eneidę Wergiliusza.

Tytuł: „Dzieje Greków i Rzymian”
Autor: Zygmunt Kubiak,
Wydawca: Wydawnictwo Znak;
Data i miejsce wydania: Kraków 2014;
Liczba stron: 527;
Cena: 47,92;
Więcej: tutaj

Szczególnie Polecam!!!

Tomasz Sanecki;
Bytom, 28 lipca 2014 r.

Recenzja książki Evana Mawdsleya „II wojna światowa. Nowe ujęcie”

Publikacji na temat II wojny światowej na rynku polskim nie brakuje. Każda nowa książka, której autor podejmuje się opisania dziejów największego konfliktu w historii ludzkości raczej nie wnosi nic nowego. Podobnie jest z publikacją Evana Mawdsleya, który wyraża kilka odmiennych od przyjętych poglądów na temat II wojny światowej, jednak w większości jego pracy nie znajdziemy żadnych sensacji, które mogłyby wstrząsnąć czytelnikiem, poza oczywiście niektórymi stwierdzeniami autora.

Mam tu między innymi na myśli kwestię polską. Została ona przez Mawdsleya w wielu kwestiach opisana bardzo skrótowo. Na dodatek autor próbuje z całą stanowczością bronić Wielkiej Brytanii i Francji, które w 1939 roku nie udzieliły nam żadnej pomocy, pozostawiając nasz kraj samemu sobie. W rozdziale (Hitler miażdży Polskę – tytuł zdecydowanie przesadzony) poświęconym agresji Niemiec na Polskę czytamy:

„Celem gwarancji Londynu i Paryża z marca 1939 roku było zniechęcenie Niemców, nie zaś fizyczne zablokowanie ich agresji…
…Francuzi (ani tym bardziej Brytyjczycy) nie mieli możliwości przeprowadzenia jakichkolwiek, nawet symbolicznych operacji lądowych czy też powietrznych, zanim polska armia została rozgromiona”

Myślę, że powyższy cytat każdy, kto przeczyta książkę Mawdsleya sam będzie mógł skomentować. Ja będąc historykiem całkowicie nie zgadzam się z tezą brytyjskiego historyka!

Poza wskazanym cytatem i tezą Mawdsleya, których w innych częściach książki nie brakuje, publikacja brytyjskiego historyka będąca podręcznikiem akademickim spełnia jednak swoją funkcję. Na prawie 490 stronach Mawdsley opisał najważniejsze wydarzenia, fakty i postacie II wojny światowej, tworząc dość dobre kompendium wiedzy na ten temat. Autor wprowadza czytelnika w czasy II wojny światowej prezentując najpierw tło największego w dziejach konfliktu zbrojnego. W pierwszym rozdziale poznamy między innymi potencjały gospodarcze i militarne walczących stron, sojusze, systemy polityczne w latach trzydziestych XX wieku czy cele państw, które wszczęły wojnę światową. Drugi rozdział autor poświęca Azji, a w szczególności Japonii i Chinom w latach 1937 – 1940. Kwestie azjatyckie poruszone przez brytyjskiego historyka są najlepiej opracowane w publikacji. Kolejne rozdziały podejmują już kwestie związane z agresjami hitlerowskich Niemiec, stosunków niemiecko-radzieckich, porównania sił obu państw, a także sprawy związane z kampaniami japońskimi w Azji. Walkom w Europie najwięcej miejsca Mawdsley poświęca jednak wojnie niemiecko-radzieckiej z lat 1941-1945. Sprawa kampanii w Polsce, we Francji, na Bałkanach czy w Afryce Północnej jest opisana dość skrótowo i nie porusza wielu problemów, o których warto by było wspomnieć.

Pozostałe rozdziały brytyjski historyk poświęcił oczywiście sprawom wojny na Pacyfiku i w Azji, a także ostatecznemu rozgromieniu nazistowskich Niemiec. Ostatnie dwie części publikacji omawiają zagadnienia nie tylko upadku Japonii, zrzuceniu bomb atomowych na Hiroszimę i Nagasaki, ale także oceny walczących państw, zwycięzców i przegranych oraz spory historyczne dotyczące kwestii II wojny światowej. Mankamentem książki niewątpliwie jest zbyt skrótowe potraktowanie części tematów, które z punktu widzenia historyka zasługują jednak na bardziej szczegółowe omówienie. Ponadto niektóre kwestie, jak wspomniana sprawa nie wywiązania się przez Wielką Brytanię z gwarancji sojuszniczych wobec Polski, jest przez autora omawiana w taki sposób, że czytelnik ma wrażenie, iż próbuje on ewidentnie usprawiedliwiać pewne zaniechania ze strony państwa, którego jest obywatelem. To z pewnością rzutuje na całość publikacji Evana Mawdsleya.

Plusem opracowania niewątpliwie są cenne mapy, zdjęcia i ramki z ważniejszymi pojęciami. Szczególnie ta ostatnia z wymienionych zalet pozwala czytelnikowi na zrozumienie omawianych kwestii. Na plus należy zapisać także bogatą bibliografię, która szczegółowo dopasowana została do każdego z rozdziałów. Mimo kilku mankamentów zawartych w opracowaniu publikację należy ocenić jako dobrą. Jednak dla osoby posiadającej już dość szczegółowe informacje z zakresu II wojny światowej publikacja może nie spełnić oczekiwać czytelnika.

Evan Mawdsley jest wykładowcą historii powszechnej na Wydziale Historycznym Uniwersytetu w Glasgow. Jego najnowsze publikacje to” „The Stalin Years: The Soviet Union, 1929-1953 oraz Wojna nazistowsko-sowiecka 1941-1945.

Autor: Evan Mawdsley;
Tytuł: „II wojna światowa. Nowe ujęcie”;
Wydawca: Wydawnictwo: Uniwersytetu Jagiellońskiego;
Rok i miejsce wydania: Kraków 2011;
Liczba stron: 490;
Cena: 60.86 zł;
Więcej tutaj

Polecam!

Tomasz Sanecki
Bytom, 17 lutego 2014 r.