Recenzja książki Stephana P. Halbrooka „Szwajcaria i Naziści. Jak alpejska republika przetrwała w cieniu III Rzeszy”

1„Według wszystkich przesłanek strategicznych Szwajcaria podczas drugiej wojny światowej powinna paść łupem nazistów. Kraj ten bezpośrednio graniczy z Niemcami i w czasie wojny został całkowicie okrążony przez państwa Osi, które pod względem liczby ludności miały nad nim blisko trzydziestokrotną przewagę”

„Kraj ten nie został jednak napadnięty. Armia szwajcarska przyczaiła się w przygranicznych umocnieniach oraz alpejskich twierdzach, gotowa do walki, która miała drogo kosztować najeźdźców. Naziści nieustannie usiłowali na wszelkie osłabić Szwajcarię od wewnątrz lub od zewnątrz. Niezłomny opór i zręczna dyplomacja Szwajcarów oraz rozproszenie sił niemieckich na innych frontach skutecznie jednak opóźniały moment planowanej agresji, która ostatecznie nigdy nie nastąpiła”

Te dwa fragmenty z wprowadzenia do publikacji brytyjskiego historyka pokazują z jednej strony, w jakiej sytuacji znalazła się Szwajcaria w czasie II wojny światowej oraz jak udało się jej zachować swoją niezależność i niepodległość. Stephan Halbrook w swojej książce próbuje ukazać, jak Szwajcaria ratowała swoją niepodległość oraz jakie plany miały nazistowskie Niemcy wobec swojego sąsiada. Autor nie ukrywa, że Adolf Hitler zamierzał zająć Szwajcarię, opracowany został nawet plan inwazji przygotowany przez gen. Wilhelma von Leeba, jednak z drugiej strony nazistowskie Niemcy zdawały sobie sprawę, że walka w górskich rejonach tego kraju będzie dla Wehrmachtu wyzwaniem i nie lada problemem.

Szwajcaria już podczas I wojny światowej proklamowała neutralność, podobnie zresztą w czasie II wojny światowej. Jako kraj zamknięty potężnymi masywami górskimi w sercu Europy, była poza zasięgiem potencjalnych sojuszników i zdana była w rzeczywistości sama na siebie. Mimo to rząd szwajcarski pod dojściu do władzy Adolfa Hitlera i jego pierwszych „bezkrwawych” aneksjach Austrii i Czechosłowacji przygotowywał się na ewentualne starcie z wojskami III Rzeszy Niemieckiej. Zadanie przygotowania armii szwajcarskiej na potencjalne bój z Wehrmachtem otrzymał gen. Henri Guisan – głównodowodzący szwajcarskich sił zbrojnych, który bardzo aktywnie współpracował z Allenem Dullesem – szefem amerykańskiego wywiadu.

Z militarnego punktu widzenia, co stanowczo potwierdza brytyjski historyk, Szwajcaria nie miałaby żadnych szans w starciu z dobrze wyszkoloną, uzbrojoną oraz na wiele wyższym poziomie technicznym armią niemiecką. A jednak udało się jej przetrwać, nawet okres, w którym wojska nazistowskich Niemiec odnosiły w 1940 i 1941 największe sukcesy militarne. Co spowodowało, że Szwajcarzy uniknęli losu Austrii, Czechosłowacji, Polski, Francji czy innych państw? Na to pytanie stara się odpowiedzieć Stephan P. Halbrook, który poruszył w swojej pracy kilka kwestii.

Brytyjski historyk zastanawia się czy do zachowania niezależności Szwajcarię uchroniła jej sprytna dyplomacja, fakt, że była głównym „bankierem” III Rzeszy Niemieckiej, a może jej związki i ścisłe powiązania z niemiecką gospodarką. Autor słusznie zauważa, że również niezłomna postawa społeczeństwa i szwajcarskiego rządu miały wpływ na zachowanie niepodległości. Halbrook wręcz odnosi się do historii Helwetów, przypominając, że zagrożenie ze strony sąsiadów nie było obce temu narodowi. Autor przytacza tutaj wojnę szwabską z 1499 roku, gdzie armia szwajcarska dokonała spustoszeń w wojskach niemieckich i austriackich, niwelując plany cesarza austriackiego Maksymiliana stworzenia „Wielkich Niemiec”. Przywiązanie do swojej ojczyzny, ufność wobec władz, a także solidarność społeczna z pewnością są cechami, które wyróżniają do dziś Szwajcarów. Tak również, jak zauważa brytyjski pisarz, było podczas II wojny światowej i bez wątpienia przyczyniło się do zachowania niepodległości tego alpejskiego kraju.

Bardzo ciekawy jest zwłaszcza rozdział zatytułowany „Szpiegostwo i dywersja”. Autor próbuje w nim ukazać czytelnikowi jak nazistowskie Niemcy postrzegały w czasie wojny Szwajcarię. Nieustanne raporty Abwehry – wywiadu niemieckiego dotyczące sytuacji wewnętrznej, polityki zagranicznej Szwajcarii, a także panujących stosunków wewnątrz docierały do Berlina. Hitler i Naczelne Dowództwo Wehrmachtu miało na bieżąco ogląd sytuacji tego kraju, który mimo że był otoczony wrogami ze wszystkich stron – Niemcy i Włosi podporządkowani III Rzeszy, był prawdziwym siedliskiem szpiegów. Znajdowały się tam, jak pisze autor, ambasady wszystkich państw walczących. Najbardziej aktywne były tutaj wywiady: brytyjski, niemiecki i radziecki oraz po 7 grudnia 1941 roku wywiad amerykański. Do stolicy Szwajcarii – Berna został wysłany między innymi Allen Dulles – szef amerykańskiego wywiadu w Europie (OSS) oraz późniejszy szef Centralnej Agencji Wywiadowczej (CIA). W rozdziale „Okno Ameryki w głąb Rzeszy. Alles Dulles w Bernie” brytyjski historyk ujawnia kulisy działania amerykańskiego wywiadu w Szwajcarii. To właśnie tutaj Amerykanie korzystali z usług Hansa Bernda Giseviusa, który jako członek podziemia antyhitlerowskiego próbował dogadać się za pośrednictwem Dullesa z rządami aliantów odnośnie zawarcia pokoju. Z Dullesem aktywnie także współpracowali Szwajcarzy przekazując im informacje dotyczące postępów technologicznych nazistowskich naukowców, miejsc pobytów Hitlera, obrony Niemiec, a także wewnętrznych sporów, które coraz częściej pojawiały się wśród niemieckich nazistowskich dostojników państwowych. Ten rozdział z pewnością jest najbardziej interesującym w całej publikacji, nie ujmując oczywiście niczego pozostałych częściom pracy Halbrooka.

Publikacja brytyjskiego historyka, doktora nauk prawnych i filozofii społecznej wyczerpuje temat postawy Szwajcarii podczas II wojny światowej. Szukając rzetelnej odpowiedzi na pytanie: Jak alpejska republika, otoczona zewsząd wrogami powstrzymała hitlerowskie zapędy do zajęcia jej terytorium, autor wykorzystał wszystkie możliwie dostępne relacje, wywiady ze świadkami, dokumenty, a także bogatą literaturę. Polecam tę pozycję wszystkim zainteresowanym historią II wojny światowej, a także grą wywiadów w kulminacyjnym punkcie światowego konfliktu.

Stephen Halbrook – doktor nauk prawnych i filozofii społecznej. Wykładowca na renomowanych uczelniach, m.in. Howard University i Florida State University. Autor licznych artykułów naukowych oraz książek poświęconych historii prawa i historii Szwajcarii.

Autor: Stephan P. Halbrook;
Tytuł: „Szwajcaria i Naziści. Jak alpejska republika przetrwała w cieniu III Rzeszy”;
Wydawca: Wydawnictwo Dolnośląskie;
Miejsce i rok wydania: Wrocław 2015;
Liczba stron: 368;
Cena: 36,92 zł;
Więcej tutaj

Wyjątkowo Polecam!!!

Tomasz Sanecki;
Bytom, 23 listopada 2015 r.

Możliwość komentowania jest wyłączona.