Recenzja książki Bernarda Hamiltona „Baldwin IV. Król trędowaty”

1„Dopóki żył, był niepokonany” – napisał o królu Trędowatym jeden z kronikarzy. Baldwin IV /bo o nim mowa/, syn Almaryka został królem Jerozolimy w wieku trzynastu lat. Od dziewięciu lat chorował na trąd lepromatyczny (najgroźniejszą odmianę choroby). Mimo tej groźnej, jak na czasy średniowiecza choroby, młody władca nigdy nie zrezygnował z rządów, walki z Saladynem – swoim największym wrogiem, a także do końca swoich dni próbował utrzymać jedność wśród Krzyżowców i władców, rządzących krajami utworzonymi w wyniku kolejnych wypraw krzyżowych. Historię życia i rządów Baldwina IV, który zmarł zaledwie w wieku 23 lat opisał brytyjski historyk, profesor Uniwersytetu w Notingham – Bernard Hamilton. Począwszy od źródeł opisujących życie i rządy młodego władcy poprzez jego dzieciństwo, młodość i podwójną walkę – z Saladynem oraz o jedność chrześcijan – Hamilton dał nam obraz władcy niezłomnego, który mimo swojej choroby do końca pozostał wierny swoim ideałom.

Publikacja Bernarda Hamiltona to nie tylko życie i rządy Baldwina IV, ale ukazanie świata krzyżowców, ich walki z innowiercami, ale także wewnętrznych konfliktów, dyplomacji oraz prób utrzymania jedności wśród krzyżowców. Wiele informacji autor przekazał nam dzięki zachowanym relacjom osobistego wychowawcy Baldwina IV – Wilhelma z Tyru. To dzięki niemu znamy przebieg wydarzeń, jakie rozgrywały się u schyłku XII wieku w Królestwie Jerozolimskim i sąsiadujących z nim państwami. Także, dzięki jego kronice dowiadujemy się kiedy, jak i dlaczego młody Baldwin zachorował na trąd oraz jak zareagowano na jego chorobę. W tej kwestii Hamilton wprost pisze, że we wczesnych latach dzieciństwa choroba Baldwina nie była w 100% rozpoznana, a że diagnoza dotycząca trądu mogła się okazać błędna nie ryzykowano z jej ogłoszeniem, tak, aby nie pozbawić następcy tronu korony królewskiej.

Interesujące w publikacji brytyjskiego historyka są opisy stosunków panujących nie tylko w Królestwie Jerozolimskim, ale przede wszystkim wśród krzyżowców. Walka o władzę, dyplomacja, zawieranie małżeństw między dziećmi, zapewnianie sukcesji tronu, a także wpływ Templariuszy i Joannitów na władców Jerozolimy. To tematy omówione przez brytyjskiego historyka. Co ważne Hamilton opisał także wpływy Cesarstwa Bizantyjskiego i władców Francji oraz Anglii na sytuację, jaka rozgrywała się na Bliskim Wschodzie. W tej części autor słusznie zauważył, jak ogromne wpływy mieli władcy wspomnianych krajów. Zwłaszcza królowie Bizancjum próbowali za wszelką cenę podporządkować sobie władców państw chrześcijańskich, utworzonych w wyniku krucjat. Z kolei odnosząc się do królów Francji i Anglii, ale także króla Niemiec, brytyjski historyk twierdzi, że państwa krzyżowców bez ich pomocy nigdy nie utrzymałyby się wobec przewagi muzułmanów, z którymi nieustannie toczyli walki o prym na Bliskim Wschodzie.

Najciekawszą częścią publikacji Bernarda Hamiltona jest jednak opis rządów Baldwina IV Trędowatego, który po osiągnięciu pełnoletności /miał wówczas 16 lat/ rozpoczął walkę nie tylko z Saladynem o utrzymanie Królestwa Jerozolimy, ale także podjął walkę o jedność władców chrześcijańskich. Trędowaty król przez cały okres swoich rządów – dokładnie przez osiem lat – musiał szukać następcy tronu /nie mógł spłodzić dziecka bowiem uważano, że trąd przenosi się drogą płciową/. Ta sprawa, jak również utrzymanie jedności krzyżowców oraz walka z Saladynem spędzała mu sen z powiek. Ponadto, jak słusznie zauważa brytyjski historyk, przewrót w Konstantynopolu dokonany przez Andronika I Komnena, który nie tylko wyeliminował wszystkie osoby utrzymujące protektorat Bizancjum nad Ziemią Świętą, ale także nie kwapił się do pomocy Krzyżowcom, miał decydujący wpływ na wydarzenia, jakie rozegrały się w latach siedemdziesiątych XII wieku. Mimo to Baldwin IV potrafił zjednoczyć władców chrześcijańskich i pokonać w 1177 roku Saladyna w bitwie pod Montgisard. Jak pisze autor publikacji ogromny wpływ na zwycięstwo i morale rycerzy miał mieć widok zniszczonego chorobą króla, który modlił się przed bitwą przed relikwiami Krzyża Świętego. To zwycięstwo według Hamiltona na pewien czas odsunęło zagrożenie ze strony Saladyna, jednak osamotnieni Krzyżowcy wobec braku pomocy z Zachodu dziesięć lat później, w 1187 roku pod Hattin zostali zniszczeni, a datę tą uznaje się za powolny upadek Królestwa Jerozolimy.

Słowa jednego z kronikarzy „Dopóki żył, był niepokonany” w pełni odnosiły się do sytuacji, jaka panowała za życia Baldwina IV. Jego śmierć w 1185 roku jak zauważa Hamiliton spowodowała, że wszystko co próbował stworzyć Król Trędowaty rozsypało się jak domek z kart. Wyznaczony na jego następcę Baldwin V zmarł w 1186 roku, w wieku zaledwie ośmiu lat. W rozdziale poświęconym sukcesji po Baldwinie IV i Baldwinie V autor książki ukazuje nam walki przywódców oraz pozostałych przy życiu członków rodziny o władzę. Widać to bardzo dobrze na przykładzie Gwidona z Lusignan, który w 1186 roku został królem Jerozolimy, ale hołdu odmówili mu Rajmund III z Trypolisu oraz Baldwin z Ibelinu.

Odnosząc się do powyższych stwierdzeń Hamilton na łamach książki próbuje ukazać, w przeciwieństwie do wielu innych historyków, że król Trędowaty nie był zmanipulowany przez zwalczające się stronnictwa. Jego choroba, mimo że utrudniała mu rządy w państwie, nie przyczyniła się do osłabienia Królestwa Jerozolimy. Wręcz przeciwnie, za jego czasów Saladyn musiał się liczyć z realnym zagrożeniem ze strony krzyżowców. Sytuacja zmieniła się, jak zauważa brytyjski historyk, po śmierci Baldwina IV w 1185 roku. W dwa lata później klęska krzyżowców pod Hattin, rozpoczęła okres powolnego upadku Królestwa Jerozolimy. Bernard Hamilton słusznie uważa, że król Trędowaty potrafił zjednoczyć wokół siebie nawet nieprzychylnych mu władców chrześcijańskich do wspólnej sprawy, jaką była obrona Ziemi Świętej. Kiedy jednak zmarł, walki o tron i wcześniejsze zatargi między władcami chrześcijańskimi odżyły na nowo, doprowadzając do klęski wypraw krzyżowych.

W publikacji warto również wspomnieć o rozdziale poświęconym chorobie Baldwina IV Trędowatego. Autor opisał w nim przebieg choroby króla Jerozolimy, ale także odmiany tej choroby, sposoby jej leczenia oraz źródła zakażeń. Z pewnością rozdział ten przybliży czytelnikowi cierpienia, jakie musiał znosić Baldwin IV wobec postępów choroby wraz z upływem lat i wejściem w wiek dorosły.

Książka Bernarda Hamiltona „Baldwin IV. Król trędowaty” to doskonała biografia nie tylko jednego z największych władców Jerozolimy okresu wypraw krzyżowych, ale także praca ukazująca jeden z najważniejszych okresów w dziejach królestwa Jerozolimy, a więc drugiej połowy XII wieku, kiedy Saladyn próbował rozciągnąć swoją władzę na kolejne terytoria zajęte przez krzyżowców, a jego celem był upadek królestwa Jerozolimy. Publikacja wzbogacona została o mapy łacińskiego Wschodu oraz drzewa genealogiczne władców Królestwa Jerozolimskiego, co również podnosi jej wartość.

Autor: Bernard Hamilton;
Tytuł: „Baldwin IV. Król trędowaty”;
Wydawca: Wydawnictwo Poznańskie;
Miejsce i rok wydania: Warszawa 2014;
Liczba stron: 415;
Cena: 44,90 zł;
Więcej tutaj

Wyjątkowo Polecam!!!

Tomasz Sanecki;
Bytom, 26 października 2015 r.

1 Komentarz