Recenzja książki Marka Lawrenca Schrada „Imperium wódki. Alkohol, władza i polityka w Rosji carskiej”

1„Nie mam zamiaru ani dowartościować alkoholu, ani też złośliwie wyśmiewać się z rosyjskiego pijaństwa. Książka nie ma na celu przyganiać wschodniemu stylowi życia ani też wyrażać antyrosyjskiej histerii, lecz wskazać, w jak zróżnicowany sposób alkohol wpływa na zjawiska polityczne w historii Rosji i je katalizuje”

Rosja słynie z wódki, która nie tylko zajmuje centralne miejsce w życiu wielu Rosjan, ale również ma ogromne znaczenie dla zrozumienia rosyjskiej historii i polityki. Dla wielu czytelników tytuł może sugerować pewne skojarzenia, jednak nie to właśnie było intencją autora. Mark Schrad próbuje ukazać dzieje Rosji, w której wódka oczywiście odgrywała ważną rolę, ale była również sposobem na prowadzenie polityki. Działo się to zarówno w czasach Rosji carskiej, jak również w XX wieku, po upadku caratu i objęciu władzy w Rosji przez komunistów. Wódka wykorzystywana była nie tylko do biesiadowania, uczt, pijatyk, ale także, jak pokazuje autor była skutecznym orężem w walce politycznej. Ukazuje to dobrze Mark Schrad już we wprowadzaniu do książki, pisząc:

„Jak Stalin wykorzystywał alkohol w celu podsycania podziałów, strachu, zdezorientowania i niepewności swoich podwładnych, tak późniejsze sowieckie przywództwo pielęgnowało tę długą autokratyczną tradycję trzymania za pomocą wódki społeczeństwa w szachu – rozpitego podzielonego (zatomizowanego) i niezdolnego do zagrożenia władzy”

To, że Stalin wykorzystywał wódkę podczas pijatyk ze swoimi współpracownikami celem poznania ich prawdziwych intencji /dzięki wódce rozwiązywał się język co niektórym/ zostało potwierdzone przez świadków tych wydarzeń. Jak jednak wódkę wykorzystywali władcy carskiej Rosji, na to pytanie stara się odpowiedzieć autor książki. Tą kwestię rozpoczął od ukazania czasów Iwana Groźnego, który jak pisze:

„Nawet nie posługując się gwałtem, Iwan widział w pijaństwie wymarzone narzędzie szantażowania poddanych. Gdy upojeni bojarzy biesiadowali, śpiewali i rzucali oszczerstwami i sprośnościami, Iwan często nakazywał skrybom zapisywać ich słowa. Nazajutrz rano przedstawiał swym wykształconym zwykle, lecz akurat skacowanym potakiwaczom kompromitujące zapisy”

Z kolei ukazując Piotra I, Mark Lawrence Schrad zwraca uwagę na spryt rosyjskiego imperatora. Wódkę władca Rosji wykorzystywał do łamania tajemnic państwowych. Mający słabe głowy ambasadorzy i dyplomaci zachodnich państw dość szybko wyjawiali je pod wpływem alkoholu. Podobnie jak męscy władcy Rosji, zachowywały się także kobiety na tronie rosyjskim. Elżbieta i Katarzyna II wykorzystywały nie tylko w polityce swoje wdzięki, ale również wódkę. Przekupstwa, korupcja, intrygi, a także używanie alkoholu jako trucizny stało się w Rosji XVIII-wiecznej coraz powszechniejsze. Te kwestie są przedmiotem kolejnych rozdziałów, w których autor podejmuje także temat badań Wiliama Pochlebkina. Rosyjski badacz zajął się tematem pochodzenia słowa wódka i analizą jego pochodzenia – polskiego lub rosyjskiego. W tej części pracy Mark Schrad próbuje odpowiedzieć na pytanie, kto zamordował Pochlebkina i czy jego śmierć związana była z jego pracą?

Kolejne rozdziały poświęcone zostały roli wódki w gospodarce, polityce oraz wojsku. Tutaj Schrad zastanawia się nad rolą wódki w pobiciu Napoleona Bonaparte w 1812 roku, a także wpływu alkoholu na żołnierzy, dowódców i bitwy, co historyk ukazuje na tle wydarzeń podczas wojny na Krymie oraz na Dalekim Wschodzie – w wojnie z Japonią w 1905 roku.

Interesujące wydają się również dwa ostatnie rozdziały książki. Autor poświęcił je osobie ostatniego cara Rosji – Mikołaja II i jego stosunkowi do alkoholu, ze szczególnym uwzględnieniem decyzji o wprowadzeniu prohibicji. Odpowiedź na pytanie: Jaki miało to odzew w kraju, w którym alkohol odgrywał tak ważną rolę, znajdziemy z kolei w rozdziale poświęconemu rewolucji w Rosji. W nim autor sugeruje, że decyzja Mikołaja II mogła przyczynić się do nawet do jego upadku.

Publikacja Marka Lawrenca Schrada to niewątpliwie książka unikatowa. Autor starając się na podstawie dostępnych dokumentów, źródeł, a także anegdot pokazać, jakie znaczenie alkohol, w tym głównie wódka, miały dla Rosji. Mocne trunki nie tylko uszczęśliwiały społeczeństwo, ale wielokrotnie doprowadzały do tragedii, służyły działaniom politycznym oraz wojskowym, dość często wykorzystywano je jako truciznę i sposób na rozwiązłość języka. Dzięki wódce władcy Rosji mogli kontrolować społeczeństwo i manipulować nim. Dla każdego, kto interesuje się dziejami Rosji, książka Marka Schrada z pewnością go nie zawiedzie. Ciekawa, czasami wręcz humorystyczna, ale przede wszystkim zawierające wiele cennych uwag, których nie znajdziemy w innych publikacjach. W najbliższym czasie ma się ukazać jej kolejna część „Imperium wódki. Pijana polityka od Lenina do Putina” dotycząca okresu od rządów Lenina po czasy dzisiejsze i prezydenturę Władimira Putina.

Autor: Mark Lawrenc Schrad;
Tytuł: „Imperium wódki. Alkohol, władza i polityka w Rosji carskiej”;
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego;
Miejsce i rok wydania: Kraków 2015;
Liczba stron: 326;
Cena: 41,37 zł;
Więcej tutaj

Wyjątkowo Polecam!!!

Tomasz Sanecki;
Bytom; 19 października 2015 r.

Możliwość komentowania jest wyłączona.