Recenzja książki Martina Winstone „Generalne Gubernatorstwo. Mroczne serce Europy Hitlera”

coverbigGeneralne Gubernatorstwo będące kolonią III Rzeszy Niemieckiej w samym środku Europy było miejscem przeklętym dla ludzi w niej żyjących. Despotyczne rządy Hansa Franka, wszechobecne bezprawie, korupcja i pogarda dla ludzkiego życia była codziennością w GG. To tutaj przeprowadzono największą w historii ludzkości operację ludobójczą – Einsatz Reinhardt /Akcję Reinhardt/ w trakcie której zamordowano około 2 mln Żydów. Tym samym Generalne Gubernatorstwo stało się największym ośrodkiem Holocaustu.

Brytyjski historyk Martin Winstone swoją pracę kierował głównie do czytelników w Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych. Tam wciąż wiedza na temat ziem polskich pod okupacją niemiecką jest znikoma, ale co najważniejsze, istnieje wiele przekłamań, które ukazują Polskę w czasie okupacji w złym świetle. Publikacja Winstona miejmy nadzieję, że wpłynie na inne postrzeganie Polski oraz będzie cennym materiałem dla historyków anglojęzycznych.

Autor publikacji idąc chronologicznie na początku swojej pracy w skrócie przedstawia sytuację Polski we wrześniu 1939 roku, a więc jej klęskę w starciu z wojskami niemieckimi. Wówczas to zapadają także decyzje odnośnie podbitych ziem polskich, a jedną z najważniejszych jest wspomniana w pracy data 12 października 1939 roku, kiedy to Adolf Hitler zatwierdził dekret o ustanowieniu Generalnego Gubernatorstwa z Hansem Frankiem jako generalnym gubernatorem i Seyssem – Inquartem, jako jego zastępcą. Od tego momentu rozpoczyna się mroczna historia tego miejsca, które pochłonęło kilko milionów istnień ludzkich.

Autor wgłębiając się w historię GG próbuje także ukazać jak zapadały decyzje dotyczące tych ziem. W rozdziale „Gangsterski Gau” Winstone pokazuje, że żadne decyzje bez zgody Hitlera nie mogły zapaść. Jest to dobrze widoczne w przypadku omówienia sprawy odbudowy Zamku Królewskiego w Warszawie, dzieł sztuki, a także innych zabytków zajętych na okupowanych ziemiach polskich. W dalszej części brytyjski historyk przechodzi już do sedna sprawy, a więc ludobójstwa jakie popełniano na terenach Generalnego Gubernatorstwa. Nieliczenie się z niczym i nikim, codzienne łapanki, rozstrzeliwania więźniów, a także osławiona Akcja AB w czasie której zamordowano między innymi: w Palmirach podczas największej pojedynczej masakry 358 mężczyzn i kobiet, zaś w sumie w czasie całej akcji stracono około 3500 więźniów politycznych i 3000 więźniów kryminalnych. Dokładna liczba ofiar nie zostanie prawdopodobnie nigdy poznana, jednak powyższe liczby, przytoczone przez autora, jednoznacznie wskazują, że w ramach Akcji AB dokonywano morderstw na masową skalę.

Autor książki odnosi się także do kwestii istniejących w GG przedsiębiorstw, którymi zarządzali nie tylko Niemcy, ale również volksdeutsche oraz wielu Polaków, co wynikało z faktu, że głównie grabiono mienie żydowskie. Usunięcie Żydów z życia gospodarczego, konfiskata ich majątków była jednym z głównych celów, jakie prowadzili Niemcy w Generalnym Gubernatorstwie. Oczywiście przy grabieży kosztowności, złota, nieruchomości oraz innych cennych rzeczy dochodziło do korupcji oraz konfiskaty mienia w celach prywatnych. Nigdy także nie poznamy prawdziwej wartości majątku, jaki Niemcy zrabowali w GG, zarówno wobec Żydów, jak i mieszkających tam Polaków. Nie wolno także zapominać, że grabiono także polskie muzea i inne instytucje kultury.

Martin Winstone podjął w swojej pracy także sprawę germanizacji ziem polskich. Plany Heinricha Himmlera oraz Odilo Globocnika dotyczące przekształcenia starówek w Lublinie i Zamościu w centra nowych niemieckich miast, akcja poszukiwania niemieckiej krwi na Zamojszczyźnie, a także budowy w rejonie Lublina nowych obozów dla Żydów są przykładem, jak prominentni politycy nazistowscy traktowali tereny okupowane. W ich planach tereny te najpierw miały być oczyszczone z Żydów i Polaków, a także innych narodowości, w tym Ukraińców, a później skolonizowane przez Niemców.

Ciekawym tematem poruszonym przez autora jest także codzienne życie w Generalnym Gubernatorstwie. Winstone opisał panujące tam stosunki międzyludzkie, sprawy kulturalne, walkę o przetrwanie wobec nazistowskich represji, a także różnice społeczne, jakie mimo restrykcji niemieckich wciąż panowały w GG zarówno wśród Polaków, jak i Żydów. Interesujące są również odniesienia między innymi do wspomnień Władysława Szpilmana.

Najbardziej jednak wstrząsającym tematem opisanym przez brytyjskiego historyka jest oczywiście Akcja Reinhardt. Winstone podejmując ten temat starał się ukazać czytelnikowi nie tylko powody podjęcia decyzji o jej wprowadzeniu, ale także ogrom przemocy i ludobójstwa, jakie Niemcy dokonali w Generalnym Gubernatorstwie. Wstrząsające są przede wszystkim wspomnienia ludzi, którzy byli naocznymi świadkami tamtych wydarzeń – Relacja świadka Jehoszua Perle:

„Tych 200 dzieci nie krzyczało, 200 niewinnych istot nie płakało, żadne nie uciekło, żadne się nie ukryło, tuliły się tylko jak chore jaskółki do swego nauczyciela i wychowawcy, do swego ojca i brata, do Janusza Korczaka, aby je strzegł i chronił”

W dalszej części autor publikacji pisze:

„Trzymając dwoje dzieci za ręce, Korczak poprowadził swoich podopiecznych ulicami getta do czekającego pociągu. Między 22 lipca i 21 września z Warszawy do Treblinki wywieziono co najmniej 235 tysięcy ludzi. Przed deportacjami w warszawskim getcie było ponad 51 tysięcy dzieci; do listopada 1942 roku według oficjalnych danych pozostało ich ledwie 500”

W całej akcji Niemcy wymordowali blisko 2 mln Żydów z Generalnego Gubernatorstwa. Martin Winstone krok po kroku opisał, jak przebiegała akcja, podając dokładną liczbę zamordowanych Żydów w poszczególnych okresach trwania akcji. Interesującym wątkiem w rozdziale poświęconym akcji Reinhardt jest opis stosunku Polskiego Państwa Podziemnego i Polaków do Żydów. Autor nie tylko podaje szacunkowe liczby ocalonych Żydów, ale także stara się pokazać, jak władze niemieckie podchodziły do Polaków, którzy zostali oskarżeni o ukrywanie Żydów.

Kolejnym przerażającym opisem, jaki przedstawił w książce brytyjski historyk są czystki etniczne, jakich Niemcy i nie tylko dokonywali w GG. Wysiedlenia Polaków, deportacje do obozów zagłady, morderstwa były w Generalnym Gubernatorstwie na porządku dziennym. Jednak, jak słusznie zauważa Winstone, oprócz Niemców katami Polaków okazali się także Ukraińcy. Ukraińska Armia Powstańcza jak pisze autor także miała na sumieniu tysiące Polaków. Mordowanie przez Ukraińców całych wiosek polskich, próba zastraszenia Polaków, wypędzenia kosztowały życie prawie 100 tysięcy osób, z czego aż 80% stanowili Polacy. Te liczby mówią same za siebie.

Ostatnie dwa rozdziały brytyjski historyk poświęcił walce polskiego ruchu oporu, w tym między innymi rozwój i ewolucję podziemnych struktur państwowych, powstanie pierwszych jednostek partyzanckich w Generalnej Gubernatorstwie, ale także odniósł się do powstania warszawskiego i postawy wobec niego Związku Radzieckiego. Nie pominął także ostatnich miesięcy II wojny światowej, a zwłaszcza okresu przed wkroczeniem Armii Czerwonej do Polski. W tej części Winstone podjął temat likwidacji ostatnich obozów i komand pracy w GG, chcąc zwrócić uwagę na bezlitosne działania Niemców, którzy likwidowali wszystkich świadków swoich bestialskich działań. Autor odniósł się także do walki, jaką prowadziło Polskiego Państwo Podziemne oraz nowe władze polskie, które przyszły wraz z Armią Czerwoną. Tutaj słusznie zauważył, że podziały wśród polskiego przywództwa politycznego na uchodźstwie miały ogromny wpływ na to, co działo się w wyzwolonej Polsce. Ostatnim punktem opisanym przez autora jest kwestia postawienia Hansa Franka przed trybunałem w Norymberdze oraz prób postawienia przed sądem innych zbrodniarzy wojennych, co jak zauważa Winstone, nie zawsze się udawało.

Publikacja Martina Winstone „Generalne Gubernatorstwo. Mroczne serce Europy Hitlera” to pierwsza praca powstała poza granicami Polski, a dotycząca tragicznej historii Generalnego Gubernatorstwa. Ogrom tragizmu, zbrodni, nieludzkiego postępowania i pogardy dla życia pokazany w książce z pewnością wstrząśnie czytelnikiem. Ta bardzo ważna praca ma przede wszystkim poza granicami Polski uzmysłowić czytelnikom, co działo się na okupowanych ziemiach polskich w latach 1939 – 1945. Oby takich publikacji powstawało więcej, być może zmienią one ogląd na Polskę, która była ofiarą reżimu nastawionego na zagładę nie tylko Żydów i Polaków, ale także innych narodowości zamieszkujących okupowane ziemie polskie.

Martin Winstone – pracuje jako nauczyciel, oprócz tego pisze książki historyczne (m.in. „Holocaust Sites of Europe: An Historical Guide”). Czas spędza również na nauczaniu w ramach organizacji Holocaust Educational Trust. Mieszka w Oksfordzie, w Wielkiej Brytanii.

Autor: Martin Winstone;
Tytuł: „Generalne Gubernatorstwo. Mroczne serce Europy Hitlera”;
Wydawca: Wydawnictwo Rebis;
Miejsce i rok wydania: Poznań 2015;
Liczba stron: 419;
Cena: 39,92 zł;
Więcej tutaj

Wyjątkowo Polecam!!!

Tomasz Sanecki;
Bytom, 28 września 2015 r.

Możliwość komentowania jest wyłączona.