Recenzja książki Erica D. Weitza „Niemcy weimarskie. Nadzieja i tragedia”

NIEMCYokladka„Niemcy weimarskie przemawiają do nas również innymi głosami, a najczęściej brzmi w nich zapewne przestroga. Było to społeczeństwo wycieńczone kryzysem gospodarczym i niekończącym się konfliktem politycznym. Pierwsza wojna światowa rzuciła długi cień na całość dziejów tej republiki. Choć wielu dzisiejszych ekonomistów i historyków podważa tezę, jakoby traktat wersalski narzucił Niemcom nadmierne obciążenia finansowe, to jednak ówcześni Niemcy żyli w przeświadczeniu, że zwycięzcy pierwszej wojny światowej potraktowali ich niesprawiedliwie”

Przegrana w I wojnie światowej dla Niemców była tragedią, z którą nigdy się nie pogodzili. Wojska niemieckie okupujące część terytorium Francji musiały wobec przewagi aliantów skapitulować i zgodzić się na żądania mocarstw zachodnich, które narzuciły Niemcom w traktacie wersalskim ciężkie warunku pokoju. Niemcy nie tylko straciły dużą część terytorium, ale musiały także płacić ogromne reparacje wojenne. Surowe warunki narzucone przez zwycięzców, poczucie wbicia „noża w plecy”, obarczanie Żydów za klęskę w wojnie oraz załamanie gospodarcze było „wodą na młyn” dla nazistów, którzy właśnie w okresie Republiki Weimarskiej szli ku władzy, zdobywając ją w 1933 roku. Te właśnie tematy poruszone zostały przez Erica Weitza w publikacji „Niemcy weimarskie. Nadzieja i tragedia”.

Autor nie tylko ukazuje trudne początki Republiki Weimarskiej, odbiór społeczny traktatu wersalskiego, załamanie społeczeństwa po klęsce w 1918 roku /co uwidaczniają zdjęcia kalekich żołnierzy zamieszczone w pracy/, ale także walczącą o przetrwanie gospodarkę niemiecką oraz podzielone społeczeństwo niemieckie, próbujące odpowiedzieć sobie na pytanie: Jak to się stało, że Niemcy przegrały wojny? W książce amerykańskiego historyka poruszone zostały także tematy cielesności, seksualności oraz filozofii, kultury, a także codziennego życia zwykłych Niemców w okresie stabilizacji oraz załamania gospodarczego, które tak pomogło nazistom w uzyskaniu władzy.

Republika Weimarska, jak pisze autor, to okres w którym wytworzył się nieznany dotąd w Niemczech pluralizm polityczny. Widzimy to na przykładzie powstających w Republice Weimarskiej partiach politycznych, walce o głosy, mnogości rządów, jakie wówczas powstawały, ale także wpływów różnych grup społecznych na poszczególne rządy. Każdy z kolejnych rządów musiał walczyć z problemami gospodarczymi oraz izolacjonizmem Niemiec na arenie międzynarodowej. Okres Republiki Weimarskiej, liczący zaledwie czternaście lat /1919-1933/ to czas poważnych zmian zarówno na scenie politycznej w Niemczech, jak również wśród społeczeństwa, ale także kultury. Te czternaście lat, w których społeczeństwo niemieckie musiało walczyć wciąż ze skutkami narzuconych reparacji i obostrzeń z traktatu wersalskiego, ukształtowało świadomość Niemców, którzy dążyli do zmian i odzyskania statutu mocarstwa w Europie. Udało się to dopiero w okresie rządów Adolfa Hitlera, który korzystał z pobłażliwości systemu politycznego, jaki istniał w Republice Weimarskiej. Wykorzystując go Hitler doprowadził do zdławienia Republiki, a po śmierci prezydenta Paula von Hindenburga całą władzę zawłaszczył dla siebie. Jak pisze Eric Weitz:

„Upadek Weimaru /Republiki Weimarskiej, przypis. T.S/ był w ostatecznym rozrachunku wynikiem spisku niewielkiej grupy wypływowych osób skupionych wokół prezydenta, które postanowiły, że dopuszczą Adolfa Hitlera do władzy. Nie był to żaden nieuchronny bieg wypadków. Trzecia Rzesza nie musiała powstać”

„Przejęcie władzy przez nazistów było kontrrewolucją w tym sensie, że zniweczyło wielkie zdobycze rewolucji lat 1918-1919”

Sam podtytuł publikacji Erica D. Weitza można tłumaczyć jako nadzieja na zmiany w powojennych demokratycznych Niemczech, zaś za tragedię można uznać dopuszczenie do rządów nazistów, w efekcie czego Niemcy wywołały wojnę, która zakończyła się dla nich po sześciu latach katastrofą.

Publikacja amerykańskiego historyka to godna polecenia lektura. W Polsce zbyt mało jest jeszcze książek podejmujących temat Republiki Weimarskiej. Okres ten w historii Niemiec jest niedoceniany i pomijany. Eric Weitz podejmując się opisania dziejów Niemiec w tym krótkim okresie, nie skupił się tylko na sprawach politycznych i próbie powrotu do normalności po klęsce 1918 roku, ale także podjął kwestie społeczne, kulturalne, a także te związane z seksualnością Niemców i panującymi wówczas obyczajami.

Autor: Eric D. Weitz;
Tytuł: „Niemcy weimarskie. Nadzieja i tragedia”;
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego;
Miejsce i rok wydania: Kraków 2011;
Liczba stron: 368;
Cena: 31,88 zł;
Więcej tutaj

Tomasz Sanecki;
Bytom, 14 września 2015 r.

Możliwość komentowania jest wyłączona.