Recenzja książki Torstena Diedricha „Paulus. Trauma Stalingradu”

PaulusFeldmarszałek Friedrich Paulus to jedna z najbardziej znanych postaci II wojny światowej. Dowódca 6. Armii Niemieckiej, która poniosła katastrofalną klęskę pod Stalingradem, wbrew życzeniu Adolfa Hitlera, poddał się Sowietom. Hitler nadając mu stopień Feldmarszałka liczył na to, że Paulus popełni samobójstwo i nie dojdzie do sytuacji, w której tak wysoki rangą dowódca wojskowy odda się w ręce wroga. Temu tematowi poświęcił w głównej mierze swoją pracę niemiecki historyk Torsten Diedrich. Autor w swojej książce skupił się głównie na najważniejszym z wydarzeń w życiu Friedricha Paulusa – klęsce pod Stalingradem, która nieodzownie kojarzona jest z jego nazwiskiem.

Historia Friedricha Paulusa mogłaby posłużyć niejednemu reżyserowi do nakręcenia naprawdę dobrego filmu o życiu jednego z najbardziej znanych niemieckich dowódców. Torsten Diedrich analizuje dogłębnie jego dzieciństwo i młodość, fakt, że kiedy wybuchła wojna miał już 24 lata i walki we Francji, w tym między innymi pod Verdun ukształtowały poglądy i postawę bohatera tej książki. Podobnie jak wielu niemieckich żołnierzy Paulus po niespodziewanej klęsce Niemiec szukał dla siebie miejsca: Grenzschutz, Reichswehra i wreszcie kariera wojskowa w Sztabie Generalnym pozwoliły mu wejście do grona zaufanych dowódców, których tak bardzo potrzebował Hitler przed rozpoczynającą się wojną, mającą odmienić na lata dzieje Niemiec.

Najciekawszą niewątpliwie częścią pracy niemieckiego historyka są oczywiście te kwestie dotyczące udziału Paulusa w wojnie z Polską we wrześniu 1939 roku, ale przede wszystkim jego udział w operacji Barbarossa, czyli atakowi na Związek Radziecki. Jak pisze Diederich:

„Wraz z napaścią na Związek Sowiecki spełniły się wyobrażenia Paulusa o roli czołowego oficera Sztabu Generalnego. Wspólnie z szefem Sztabu Generalnego Halderem i szefem Wydziału Operacyjnego pułkownikiem Heusingerem miał za zadanie planować w ogólnych zarysach operacje na Wschodzie, w ścisłej współpracy z grupami armii”

Dla Friedricha Paulusa był to szczyt kariery wojskowej, którą miała przekreślił już wkrótce wielka bitwa pod Stalingradem. To właśnie na niej głównie skupia się autor książki, który odkrywa przed nami zarówno wspaniałe chwile z walk pod Stalingradem, ofensywę nad Wołgą i punkt zwrotny w życiu Paulusa, ale i całych Niemiec – klęskę w mieście Stalina, która zapoczątkowała powolny, lecz nieuchronny koniec Rzeszy Niemieckiej.

Diederich skrupulatnie stara się odtworzyć wszystkie najważniejsze wydarzenia, jakie rozegrały się pod Stalingradem w latach 1942-1943. Paulus jednak wobec braku możliwości dalszego prowadzenia walk i posiłków, które mogły uratować 6. Armię zaczął się załamywać. Hitler nie chcąc za żadną cenę dopuścić do możliwości oddania się Paulusa w ręce Sowietów i kapitulacji Niemców pod Stalingradem próbował wymóc na niemieckim dowódcy samobójstwo, awansując go na najwyższy stopień – feldmarszałka. Jak pisze jednak Diederich:

„Blask chwały związany z uzyskaniem najwyższego stopnia wojskowego – tak ważny dla eposu bohaterskiego propagandy nazistowskiej – spadł na człowieka całkowicie załamanego, który nie był ani panem sytuacji, ani swej woli, człowiekiem zdruzgotanego przez swą wierność rozkazom, wierność, w której tkwił wbrew rozsądkowi, a także pełnego poczucia winy wobec swych żołnierzy”

Jak więc widać Friedrich Paulus załamany całkowicie po oblężeniu przez wojska rosyjskie czuł się nie tyle zagubiony w tej sytuacji, ale opuszczony przez Hitlera. Brak jakichkolwiek szans na pomoc spowodowała załamanie się wojsk niemieckich pod Stalingradem i tym samym załamania ze strony samego Paulusa. Ten zdecydował się ostatecznie na poddanie całej 6. Armii przeciwnikowi, co w Niemczech zostało przez najwyższych dostojników państwowych uznane za zdradę. Dla Hitlera nie do przyjęcia był bowiem fakt, że jego feldmarszałek zdecydował się oddać do niewoli. Niewoli w której Paulus miał spędzić dziesięć lat.

Temu okresowi, jak również życiu po Stalingradzie zarówno w niewoli, jak i po powrocie do Niemieckiej Republiki Demokratycznej autor książki poświęcił dwa ostatnie rozdziały. W nich Diedrich podjął temat współpracy Paulusa ze Związkiem Radzieckim, jego zachowaniu podczas procesu norymberskiego, a także jego zmaganiom o powrót do domu. Z kolei w rozdziale poświęconym powrocie Paulusa do domu, niemiecki historyk pochylił się między innymi nad kwestiami dotyczącymi życia feldmarszałka w nowych Niemczech, jego pozycji, a także ostatnich dniach jego życia.

Publikacja Torstena Diedricha to nie tylko biografia jednego z najsłynniejszych i najbardziej znanych niemieckich feldmarszałków III Rzeszy Niemieckiej. To także próba analizy dlaczego musiało dojść do tak wielkiej klęski, jaką była porażka wojsk niemieckich pod Stalingradem, ale także jak w nazistowskich Niemczech ją odebrano, jak zachował się sam Adolf Hitler wobec groźby tej klęski oraz jak po wojnie odebrany został w nowych Niemczech powracający z niewoli feldmarszałek Friedrich Paulus. Dodatkowo znajomość tematu przez autora, a także skupienie się na najważniejszych wątkach w życiu Paulusa stanowi o wartości tej publikacji. Polecam ją każdemu historykowi, a także znawcom II wojny światowej, którzy interesują się zwłaszcza frontem wschodnim.

Torsten Diedrich – niemiecki historyk, pracownik Instytutu Badawczego Historii Wojskowości w Poczdamie. Autor licznych publikacji oraz konsultant filmów poświęconych Paulusowi i bitwie pod Stalingradem.

Autor: Torsten Diedrich;
Tytuł: „Paulus. Trauma Stalingradu”;
Wydawca: Wydawnictwo Dolnośląskie;
Rok i miejsce wydania: Wrocław 2014;
Liczba stron: 568;
Cena: 59,12 zł;
Więcej tutaj

Wyjątkowo Polecam!!!

Tomasz Sanecki,
Bytom, 26 stycznia 2015 r.

Możliwość komentowania jest wyłączona.