Recenzja książki Lecha Wyszczelskiego „Kijów 1920”

3619„Duże miasto, centrum administracyjne Ukrainy, opanowane zostało bez walki przez kilkuset żołnierzy. Dochodziło do humorystycznych wręcz scen. Po zajęciu jednego z przedmieść Kijowa przez dywizjon jazdy z 1 pułku szwoleżerów [...] do tramwaju jadącego z letniska podmiejskiego Puszczy Wodnej w stronę Kijowa – pisze Tadeusz Kutrzeba – wsiadł na ochotnika jeden z oficerów z patrolem szwoleżerskim i karabinem maszynowym i pojechał do miasta, przywożąc stamtąd w niedługim czasie ośmiu jeńców”

Tak opisuje wkroczenie wojsk polskich do stolicy Ukrainy i jednego z najważniejszych miast tworzącej się Rosji Radzieckiej. Zdobycie Kijowa w 1920 roku przez armie polskie było spektakularnym, jak na owe czasy, wydarzeniem. Odbiło się ono echem w całej Europie. Wojsko polskie pokazało determinację, jaka tkwiła w polskim narodzie. O prawie wszystkie granice nasze państwo musiało toczyć krwawe boje, z czego najbardziej bolesne i drastyczne dla naszego państwa były te prowadzone z Rosją bolszewicką. Uderzenie na Ukrainę i zajęcie Kijowa miało zadać Rosjanom poważny cios, z którego mieli się już nie podnieść. Niestety nasze Naczelne Dowództwo na czele z Józefem Piłsudskim przeliczyło się, jednak sama ofensywa na Kijów i zajęcie, przez dopiero co tworzoną armię, tak ważnego miasta było spektakularnym wyczynem.

Temu wydarzeniu swoją pracę poświęcił wybitny polski historyk – Lech Wyszczelski. Przed opisem działań wojennych w konflikcie o Kijów autor wprowadza nas w plany Józefa Piłsudskiego wobec Ukrainy. Podpisany układ między Józefem Piłsudskim a Symonem Petlurą – przywódcą Ukraińskiej Republiki Ludowej przewidywał między innymi współpracę wojskową przeciwko Bolszewikom. Dla Piłsudskiego układ ten stanowił pierwszy krok w tworzeniu tzw. planu federacyjnego, która miał Polsce zapewnić ochronę między innymi przez agresywną polityką Rosji Radzieckiej.

Dalej Wyszczelski skupia się na sytuacji polityczno-militarnej na Ukrainie przed rozpoczęciem wielkiej ofensywy na Wschodzie. Historyk stara się także ukazać stosunek mocarstw europejskich: Francji i Wielkiej Brytanii, ale także i Watykanu na kwestię wojny polsko-bolszewickiej i planów Piłsudskiego odnośnie sprawy ukraińskiej i koncepcji federacyjnej. Te niewątpliwie cenne spostrzeżenia i uwagi wprowadzają czytelnika w najważniejszą część publikacji – polskiej ofensywy na Kijów, która miała zmienić losy wojny polsko- rosyjskiej i odsunąć raz na zawsze niebezpieczeństwo ze Wschodu.

W głównej części publikacji Lech Wyszczelski skupia się na planach operacyjnych strony polskiej oraz działaniu polskiego wywiadu, który odegrał kluczową rolę w całej wojny polsko-rosyjskiej. Jak pisze autor planem Naczelnego Dowództwa było:

„Zamiarem strony polskiej było maksymalne wykrwawienie wojsk przeciwnika w atakowanym sektorze frontu, a następnie zatrzymanie działań ofensywnych, co umożliwiłoby przerzucenie znacznej części własnych wojsk do kolejnego sektora frontu i poszukiwanie tam dalszych rozstrzygnięć”

Autor chcąc przybliżyć czytelnikowi cały obraz wyprawy na Kijów podjął się także wyjaśnienia planów strony polskiej, wahań polskiego dowództwa co do strategii działań wojennych, ale także kwestię wariantów obrony i działań przeciwko wojskom polskim, jakie wówczas podejmowali Rosjanie. Decyzja o ofensywie na Kijów podjęta przez Naczelne Dowództwo i Piłsudzkiego miała odmienić sytuację odradzającej się Polski, a zdobycie Kijowa w całej Rzeczpospolitej uznano za cud i nieoczekiwany sukces. Wyszczelski krok po kroku opisuje jak do tego doszło, ale zwraca także uwagę na fakt, że dowództwo polskie nie doceniło Armii Konnej Budionnego, która zmusiła do odwrotu wojska polskie i przyczyniła się do utraty dopiero co zdobytych terytoriów na Ukrainie.

Autor w jednym z rozdziałów podjął także sprawę dylematu polskiego dowództwa, które z jednej strony rozważało podjęcie obrony zdobytego Kijowa, zaś z drugiej odwrót. Ostatecznie podjęto decyzję o odwrocie spod Kijowa, który trwał aż do Warszawy, gdzie w rozstrzygającej bitwie doszło do zatrzymania wojsk rosyjskich i załamania się ofensywy Tuchaczewskiego.

Praca Lecha Wyszczelskiego to wnikliwie kompendium na temat operacji kijowskiej w 1920 roku. Ofensywa polska i bitwa o Kijów to w polskiej historii wojskowości jedna z najważniejszych operacji wojny polsko-rosyjskiej w 1920 roku, ale także w historii Polski w XX wieku. Autor zauważa jednak w zakończeniu, że:

„Operacja ukraińska, uwieńczona przejściowym zajęciem Kijowa, zakończyła się zupełnym niepowodzeniem, zarówno pod względem politycznym, jak i militarnym. Rozpoczęła się natarciem wojsk polskich skupionych nad Zbruczem, zakończyła się częściową utratą Galicji Wschodniej i Wołynia”

Polecam każdemu historykowi publikacją Lecha Wyszczelskiego poświęconą ofensywie kijowskiej w kwietniu-maju 1920 roku. To kompendium wiedzy nie tylko o działaniach bojowych na Ukrainie, ale także szczegółowa analiza planów polskich i rosyjskich, a dotyczących przełamania sił przeciwnika i rozstrzygnięcia wojny w jednym decydującym starciu.

Autor: Lech Wyszczelski;
Tytuł: „Kijów1920”;
Wydawca: Wydawnictwo Bellona;
Miejsce i rok wydania: Wydanie II, Warszawa 2008;
Liczba stron: 344;
Cena: 20,50 zł;
Więcej tutaj

Wyjątkowo Polecam!!!

Tomasz Sanecki,
Bytom, 3 listopad 2014 r.

Możliwość komentowania jest wyłączona.