Recenzja książki Leszka Podhorodeckiego „Chanat Krymski. Państwo koczowników na kresach Europy”

5966„Przez długie lata potęga Złotej Ordy złowieszczo ciążyła na losach ludów Europy Wschodniej, aż wreszcie przyszedł kres jej istnienia…”

„…Proces rozpadu Złotej Ordy postępował dalej. W okresie gdy rodziła się niepodległość Krymu, nad Wołgą powstawały dwa chanaty tatarskie… Między chanatami tatarskimi w Europie oraz Moskwą zaczynała się zacięta walka o spadek po Złotej Ordzie. Wybitną w niej rolę miało odegrać państwo Gerejów”

Chanat Krymski przez kilka stuleci stanowił jedno z najpoważniejszych zagrożeń w Europie nie tylko dla Moskwy, jak pokazuje powyższy cytat z kolejnej publikacji Leszka Podhorodeckiego, ale także dla Rzeczpospolitej i Habsburgów. Historię tego państwa, siejącego strach i przerażenie wśród narodów europejskich przedstawił jeden z najwybitniejszych polskich historyków i znawców Wschodu – Leszek Podhorodecki. Praca „Chanat Krymski. Państwo koczowników na kresach Europy” to dzieje Tatarów Krymskich i stworzonego przez nich państwa. Od powstania, przez szczyt potęgi, uzależnienie od Turcji, walki z Rzeczpospolitą i Moskwą po zmierzch krymskiej potęgi i upadek Chanatu Krymskiego. Tak pokrótce można przedstawić to, co ukazał Podhorodecki w swojej książce, będącej świetnym kompendium wiedzy nie tylko o Chanacie Krymskim, ale także prowadzonej przez niego polityki zagranicznej, wpływach w Europie Środkowo-Wschodniej, a także roli, jaką odegrał w historii Starego Kontynentu.

W polskiej świadomości do dziś, przede wszystkim w oparciu o historyczne opisy i filmy, funkcjonuje stereotyp Tatara jako bezwzględnego agresora, który łupił, palił i brał tysiące ludzi w jasyr. Czy tak faktycznie było? Kim byli Tatarzy, jak układały się stosunki polsko-tatarskie, jak to możliwie, że raz byli naszymi przyjaciółmi, by za chwilę stać się najpotężniejszych wrogiem? Na te pytania stara się odpowiedzieć Podhorodecki, który po raz kolejny dzięki świetnej narracji wciąga czytelnika z każdą kolejną stroną.

„Sojusz z Kozaczyzną wybawił Krym z ciężkiej opresji, w jakiej się znalazł w wyniku konfliktów wewnętrznych oraz zagrożenia ze strony Polski, Rosji i Kałmuków. Podniósł też znaczenie Chanatu na arenie międzynarodowej…”

„…Wystąpienie Ukrainy i Chanatu przeciw Rzeczpospolitej miało w myśl intencji Islama Gereja III i Sefera Gazi – doprowadzić do przywrócenia równowagi sił między Polską i Moskwą, naruszonej na korzyść Polski po zwycięstwach Batorego, Zygmunta III i Władysława IV. Politycy tatarscy nie przewidywali chyba, że rok 1648 zapoczątkuje aż tak radykalną zmianę układu sił w Europie Południowo – Wschodniej”

Ten kolejny z cytatów doskonale obrazuje, jaki wpływ miał Chanat Krymski na dzieje Europy. Jak pisze Podhorodecki było to bowiem państwo, które mogło zmienić europejski układ sił w danej chwili, co niejednokrotnie pokazywali Tatarzy w swojej historii. Jednak efekty ich polityki, jak wskazał autor, nie zawsze dawały takie rezultaty, na jakie oczekiwali przywódcy tatarscy. To właśnie prowadziło do nadmiernego osłabienia Rzeczpospolitej kosztem Państwa Moskiewskiego, który jak się okazało w dalekiej historii pogrzebało niepodległość Krymu.

Ten wątek dość ciekawie porusza właśnie Leszek Podhorodecki. W rozdziale „Koniec niepodległości” polski historyk ukazał, jak doszło do likwidacji niezależności Krymu i przyłączenia tego regionu do carskiej Rosji w 1783 roku. Jaka była tego przyczyna to również interesująco przedstawił autor, porównując upadek Krymu do upadku Rzeczpospolitej pisząc:

„Losy Krymu były w znacznym stopniu związane z losami Polski. Także dzieje Chanatu wykazują pewne podobieństwo do dziejów Polski. Oba kraje zgubiła w znacznym stopniu wewnętrzna anarchia, której rozsadnikiem byli wielcy feudałowie, przeciwni procesom centralizacji państwa i zwalczający wszelkie reformy mające na celu jego wzmocnienie. Silna Polska przez dwa wieki była gwarantem niepodległości Krymu, szachowała bowiem skutecznie potęgę Rosji. Konflikty między Polską i Rosja były zawsze wykorzystywane przez Gerejów we własnym interesie. Z chwilą gdy Rosja uzyskała zupełną przewagę nad Rzeczpospolitą i poddała ją swym wpływom, zabrakło siły zabezpieczającej Krym. Upadek potęgi tureckiej ostatecznie przesądził losy państwa Gerejów”

W książce autor interesująco opisał także kwestię osadnictwa tatarskiego na ziemiach polskich. Osiedlanie się Tatarów w Polsce, małżeństwa mieszane, służba nowej ojczyźnie, a także sprawa dzisiejszych stosunków polsko-tatarskich, to niewątpliwie ciekawostki dla wielu czytelników. Ilu Tatarów zamieszkuje dzisiejszą Polskę? Jak zachowali się podczas walki o odzyskanie niepodległości przez Rzeczpospolitą w 1918 roku? Jaki wreszcie miała wpływ okupacja hitlerowska na polskich Tatarów? Odpowiedzi na te pytania znajdziemy w pracy Leszka Podhorodeckiego.

Dodatkowo zamieszczone mapy, zdjęcia, a także bogate kalendarium i słownik ważniejszych postaci wzbogacają tą świetną publikację jednego z najwybitniejszych polskich historyków.

Autor: Leszek Podhorodecki;
Tytuł: „Chanat Krymski. Państwo koczowników na kresach Europy”
Wydawca: Wydawnictwo Bellona;
Miejsce i rok wydania: Warszawa 2012;
Liczba stron: 424;
Cena: 31,20;
Więcej: tutaj

Szczególnie Polecam!!!

Tomasz Sanecki;
Bytom, 30 czerwca 2014 r.

1 Komentarz