Recenzja książki Jana Sobczaka „Mikołaj II – ostatni car Rosji”

Postać Mikołaja II – ostatniego cara Rosji do dziś budzi wśród historyków zainteresowanie. Wciąż przecież niewyjaśniona kwestia mordu na rodzinie carskiej w piwnicy w Jakaterynburgu to jedna z największych zagadek XX wieku. Biografia Mikołaja II autorstwa Jana Sobczaka to praca nie tylko o władcy Rosji w latach 1894 – 1918, jednego z najpotężniejszych państw świata, ale przede wszystkim publikacji o człowieku, wokół którego narosło wiele niesprawiedliwych ocen, mitów i oszczerstw. Ta książka obala wszelkie powstałe na przestrzeni dziesięcioleci manipulacje, które miały ukazać ostatniego cara Rosji jako największego wroga narodu rosyjskiego.

Biografia cara Mikołaja II podzielona na kilka części, opisuje po kolei poszczególne lata życia ostatniego cara Rosji. Młodość, zdobywanie wykształcenia, przyuczanie do roli następcy tronu, wreszcie pierwsze kobiety w życiu Mikołaja II oraz dalekie podróże po świecie. Przedwczesna śmierć Aleksandra III w 1894 roku umożliwiła młodemu Mikołajowi wstąpić na tron rosyjski. Z tym wydarzeniem swoje nadzieję wiązali nie tylko Rosjanie, ale także Polacy. Młody, łagodny, liberalnie usposobiony car miał wnieść nowe rządy w swoim rozległym kraju. Jak pisze Jan Sobczak:

„Nowy cesarz uchodził za człowieka pozbawionego uprzedzeń wobec Polaków, ba, rozprawiano o jego propolskich sympatiach, wiążąc je z głośnym romansem z Matyldą Krzesińską”

Opisana w biografii wizyta cara Mikołaja II w Warszawie oraz późniejsze wizyty w zaborze rosyjskim były spektakularnymi wydarzeniami jak na owe czasy. Z jego panowaniem Polacy liczyli na zmiany, niestety jak pisze autor biografii nieprzychylni Polakom ludzie z otoczenia cara oraz brak sprecyzowanego stanowiska Mikołaja wobec Polaków w zaborze rosyjskim, były główną przeszkodą w jakichkolwiek zmianach, nie myśląc już o oderwaniu ziem polskich od Rosji.

W swojej pracy dość trafnie Sobczak ukazał Mikołaja II, który wpadł w wir polityki zagranicznej, począwszy od deklaracji rozbrojenia, poprzez konwencję Haską z 1899 roku, aż do jednej z największych klęsk militarnych w historii Rosji – wojną z Japonią, zakończoną w 1905 roku przegraną. Klęska ta i powstała w jej skutek rewolucja i niezadowolenie społeczne odbiły się głośnym echem w całym imperium i przede wszystkim w Europie. Kolos na glinianych nogach, bo tak wówczas było można rzecz o państwie carów, nieprzygotowany do wojny i nieudolnie dowodzony był skazany na porażkę.

Politykę zagraniczną Jan Sobczak dość zgrabnie połączył z polityką wewnętrzną w Rosji. Jak wskazuje nam autor jedno wynikało z drugiego. Rewolucja w 1905 roku, krwawo stłumiona, wynikające z niej ustępstwa cara wobec obywateli, próby reform, to wszystko złożyło się na ostatnie lata pokoju w Rosji. Mit potęgi rosyjskiej jaki prysł po klęsce w wojnie z Japonią nadwerężył jej pozycję międzynarodową. Balansowanie i polityka porozumień, jak określił autor jeden ze swoich rozdziałów na nic się jednak zdała. Rosja przez konflikt austriacko-serbski, nie chcąc dopuścić do dalszego osłabienia swej pozycji w Europie została wciągnięta w wojnę. Wojnę, która przyniosła zgubę Mikołajowi II i całej rodzinie Romanowów.

Początkowo jednak, jak wskazuje autor publikacji społeczeństwo rosyjskie nie tylko popierało cara, ale wręcz domagało się wystąpienia w obronie niewielkiej Serbii, zagrożonej imperializmem austro-węgierskim:

„Rosja, sojuszniczka Serbii, zachowaniem Austro-Węgier została postawiona pod murem. Na ulice miast rosyjskich wyruszyli demonstranci żądający wystąpienia zbrojnego Rosji w obronie bratniego narodu słowiańskiego, wyznającego w dodatku tą samą, co i Rosjanie, religię – prawosławie. Brak reakcji Rosji na zuchwałą i w istocie prowokacyjną postawę Austro-Węgier i jej bezczynność, gdy niszczona byłaby Serbia, oznaczałoby jej kompromitację jako wielkiego mocarstwa i jako wiarołomstwo ze strony jej głównego sojusznika”

Car Mikołaj II rozpoczynając mobilizację wciąż jednak wierzył, że uda się uniknąć wojny, mimo iż wiedział, że ma za sobą poparcie społeczeństwa. Wszystko jednak zmieniło się – jak trafnie zauważa Sobczak – wraz z pierwszymi klęskami na froncie wschodnim. Entuzjazm społeczeństwa malał z każdym dniem, słabo uzbrojona i źle dowodzona armia rosyjska nie tylko ponosiła niepowodzenia w starciu z siłami nieprzyjaciela, ponosząc przy tym ogromne straty w ludziach. To w końcu zaprowadziło cara i jego rodzinę do upadku.

Ostatnie rozdziały publikacji poświęconej Mikołajowi II autor poświęcił nie tylko tajemniczej postaci Griszki Rasputina i jego wpływów, abdykacji Mikołaja II, ale przede wszystkim najbardziej zatrważającej w dziejach XX wieku egzekucji dokonanej w Jekaterynburgu na rodzinie carskiej. Do dziś to morderstwo owiane jest zagadką. Pojawiają się przecież wciąż teorie, jakoby część rodziny cara przeżyła masakrę w piwnicy. Jan Sobczak nie daje jednak temu wiary, pisząc wprost o egzekucji jedenastu osób. Autor biografii Mikołaja II porusza bardzo ważny aspekt próby ukrycia prawdy i ciał zamordowanych członków rodziny, a także w jaki sposób świat dopiero w latach dziewięćdziesiątych XX wieku dowiedział się prawdy o losie ostatnich Romanowów.

Przez całe dziesięciolecia postać Mikołaja II, władcy jednego z najpotężniejszych państw ówczesnej Europy, była przedmiotem intensywnych manipulacji, mających na celu zdyskredytowanie go w oczach współczesnych. Nawet dziś trzeba przedzierać się przez dżunglę plotek, pogłosek, półprawd i jawnego kłamstwa. W historiografii, zwłaszcza rosyjskiej, toczył się prawdziwy bój o ocenę osoby Mikołaja II i jego panowania. Książka Jana Sobczaka jest pierwszą polską biografią tego monarchy, prostującą większość mitów i niesprawiedliwych ocen dominujących w dotychczasowej literaturze.

Publikacja ta jest godna polecenia każdemu, kto chce poznać losy ostatniego cara na tronie rosyjskim. Jego życie prywatne, polityka ukazana na tle ówczesnej Europy przełomu XIX i XX wieku, próba ratowania Rosji w dobie kryzysu z lat I wojny światowej i przede wszystkim ostatnie dni carskiej rodziny Romanowów. To wszystko znajdziemy w pracy Jana Sobczaka – „Mikołaj II – ostatni car Rosji”. Jej dodatkowym atutem są również ilustracje i zdjęcia, ale także bogata bibliografia, w tym dokumenty i wspomnienia, którymi autor posłużył się pisząc tą wspaniałą biografię.

Jan Sobczak – zmarły w 2013 roku, wybitny historyk, profesor nauk humanistycznych. Zajmował się badawczo najnowszą historią powszechną oraz Polski, ze szczególnym uwzględnieniem dziejów Cesarstwa Rosyjskiego z przełomu XIX i XX wieku. Był między innymi: dyrektorem Instytutu Historii i Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. Opublikował 15 autorskich książek i około 500 innych mniejszych publikacji.

Autor: Jan Sobczak;
Tytuł: Mikołaj II – ostatni car Rosji;
Wydawca: Wydawnictwo Bellona;
Miejsce i rok wydania: Warszawa 2009;
Liczba stron: 584;
Cena: 38,50 zł
Więcej: tutaj

Szczególnie Polecam!!!
Tomasz Sanecki;
Bytom, 31 marca 2014 r.

Możliwość komentowania jest wyłączona.